د دید خبري اژانس: که چیرې یو هیواد د بل هیواد سیاسي جوړښت ویجاړ کړي، نو د پایلو مسؤلیت به یې هم د هغه هیواد په غاړه وي. د دې خبرداریو سره سره، په عراق باندې پوځي برید ترسره شو، چې په هیواد او سیمه کې د کلونو بې ثباتۍ او تاوتریخوالي لامل شو.
د ټرمپ جګړه
د متحده ایالاتو او ایران ترمنځ په اړیکو کې وروستي پرمختګونه یو ځل بیا په سیاسي او تحلیلي حلقو کې په منځني ختیځ کې د متحده ایالاتو د پوځي مداخلو بحث روښانه کړی دی. ډیری شنونکي دا شخړه د متحده ایالاتو د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د مستقیمې پریکړې پایله ګڼي؛ یوه پریکړه چې د منتقدینو په وینا، د تیرو تجربو په بشپړ ډول په پام کې نیولو پرته ترسره شوې.
په دې شرایطو کې، په سیمه کې د متحده ایالاتو د پوځي مداخلو تاریخ بیاکتنه کول کولی شي د دې بحران د ابعادو په ښه پوهیدو کې مهم رول ولوبوي.
د ۲۰۰۱ کال د سپتمبر د ۱۱مې له بریدونو وروسته، متحده ایالاتو په افغانستان کې په لویه کچه پوځي عملیات پیل کړل. په هغه وخت کې، ډیری سیاستوالو او پوځي قوماندانانو فکر کاوه چې د طالبانو د حکومت له سقوط سره به پوځي ماموریت ژر پای ته ورسیږي. خو وروسته پرمختګونو وښودله چې د جګړې واقعیتونه د هغه څه په پرتله خورا پیچلي وو چې په پیل کې یې تمه کیده؛ د طالبانو بیرته راستنیدل او د دوو لسیزو پوځي شتون وروسته له کابل څخه د امریکایي ځواکونو وتلو دا جګړه د امریکا د پوځي مداخلو تر ټولو اوږده او خورا ګرانه کړه.
ورته تجربه په ۲۰۰۳ کال کې د عراق په جګړه کې هم لیدل شوې وه. په هغه وخت کې، د جورج ډبلیو بوش په اداره کې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر کالین پاول د یو خبرداری په وړاندې کولو سره ټینګار وکړ چې وروسته د “پاټري بارن قانون” په نوم پیژندل شو چې که یو هیواد د بل هیواد سیاسي جوړښت له منځه یوسي، نو د پایلو مسؤلیت به یې هم د هغه هیواد په غاړه وي. د دې خبرداریو سره سره، په عراق باندې پوځي برید ترسره شو، چې په هیواد او سیمه کې د کلونو بې ثباتۍ او تاوتریخوالي لامل شو.
په سیمه کې د امریکا د پوځي مداخلې یوه بله بیلګه د بارک اوباما پریکړه وه چې په ۲۰۱۱ کال کې په لیبیا کې د اوډیسي ډان عملیات پیل کړي. د دې عملیاتو هدف د معمر قذافي د حکومت نسکورول بلل شوي وو، مګر د هغې پایلې د واک خلا رامینځته کولو او په لیبیا کې د اوږدې مودې کورنۍ جګړې پیل کیدو لامل شوې. اوباما پخپله وروسته دا پریکړه د خپل ولسمشرۍ ترټولو لویه تېروتنه وبلله.
د دې تاریخي تجربو په رڼا کې، ځینې شنونکي په دې باور دي چې د ډونالډ ټرمپ د ایران سره د پوځي شخړې پیل کولو پریکړه هم پیچلې او غیر متوقع پایلې لرلی شي. منتقدین وايي چې دا اقدام د یوې روښانه ستراتیژۍ او ځانګړي وروستي هدف پرته ترسره شوی. پدې برخه کې، ځینې راپورونه ښیي چې حتی یو شمیر امریکایي پوځي قوماندانانو د دې شخړې د ابعادو په اړه خبرداری ورکړی و.
په ټولیز ډول، وروستي پرمختګونه ښیي چې د ایران په وړاندې د متحده ایالاتو بهرنۍ پالیسي لاهم له ډیرو ننګونو او ابهاماتو سره مخ ده. په افغانستان، عراق او لیبیا کې تیرو تجربو ښودلې چې په منځني ختیځ کې پوځي مداخلې ډیری وختونه د لومړنیو وړاندوینو هاخوا پایلې لري.
ژباړه او لنډیز: سید طاهر مجاب – د دید خبري اژانس
لیکوال: ډیویډ سمیت، د برتانوي ITN شبکې پخوانی خبریال
سرچینه: Buenos Aires Times