د هوساینې پرته اقتصادي وده؛ افغانستان د لوی اقتصادي ودې او د معیشت د سقوط ترمنځ
د دید خبري اژانس: د نړیوال بانک او ملګرو ملتونو وروستي راپورونه ښیې چې افغانستان ۸.۴ سلنه لوی اقتصادي وده ترلاسه کړې پداسې حال کې چې په هیواد کې عمومي فقر، د پیرودلو کموالی او د معیشت فشارونه مخ په زیاتیدو دي. په ورته وخت کې، کابل د ټرانزیټ لارو او د ایران او چین په لور د جیواکونومیک بدلون په کارولو سره په سیمه ایزو مساواتو کې خپل دریځ بیا تعریفوي.
د هوساینې پرته اقتصادي وده؛ افغانستان د لوی اقتصادي ودې او د معیشت د سقوط ترمنځ
د رسمي معلوماتو له مخې، د افغانستان اقتصاد د سږ کال په پسرلي کې له تمې څخه هاخوا فعالیت وکړ، ۸.۴ سلنه وده یې ثبت کړه. د حکومت کورني عواید هم زیات شوي، مګر دې ودې د ټولنې په کچه د خلکو په معیشت باندې هیڅ د پام وړ اغیزه نه ده کړې.
راپور ټینګار کوي: “دې اقتصادي ودې د معیشت ښه کولو او د کورنیو عایداتو زیاتولو کې مرسته نه ده کړې.”
تحلیل ښیي چې د لویې ودې او د خلکو د ژوند د حقیقي شرایطو ترمنځ واټن د یو لړ جوړښتي عواملو له امله دی: د مهاجرینو پراخه راستنیدل او د کار بازار باندې فشار، په ښارونو او کلیو کې انفلاسیون او د پیرودلو کم ځواک، کمزورې کورني او بهرنۍ پانګونې، او د اقلیم بدلون له امله په کرنه او خوراکي خوندیتوب باندې زیان؛ په پایله کې، افغانستان د داسې وضعیت سره مخ دی چې اقتصاد یې وده کوي، مګر ټولنه یې بې وزله کیږي. کارپوهان دا وضعیت “د افغانستان اقتصادي تضاد” بولي.
افغانستان د ټرانزیټ لارو محدودولو سره د پاکستان سوداګرۍ ته جدي ضربه ورکړې ده. د خپرو شویو معلوماتو له مخې، منځنۍ آسیا ته د پاکستان صادرات ۸ سلنه کم شوي، او د دې لارې له لارې واردات ۸۸ سلنه راټیټ شوي، چې شاوخوا ۲۰ ملیون ډالرو ته رسیدلي دي.
دې اقدام کابل د “ټرانزیټ هیواد” څخه د سیمې د جیواکونومیک معادلو کې په یو فعال لوبغاړي بدل کړی دی.
له بلې خوا، د تهران-کابل اقتصادي اړیکې د مصرفي توکو د سوداګرۍ له کچې هاخوا تللي دي او لوی زیربنا، کانونو او ګډو پانګوونې پروژو ته ننوتلي دي.
په راپور کې راغلي دي: “دواړه هیوادونه په ګټورو برخو لکه د اکتشاف، استخراج او د کانونو په صنعتونو کې پانګونې باندې تمرکز کوي.”
دا بهیر کولی شي افغانستان د کانونو، انرژۍ او ټرانزیټ په برخو کې د ایران لپاره په ستراتیژیک ملګري بدل کړي.
دا په داسې حال کې ده چې د چین-جنوبي آسیا د همکارۍ په غونډه کې د طالبانو د استازي شتون ښیي چې کابل چمتو دی چې د بیجینګ د زیربنایي دهلیزونو او پروژو کې رول ولوبوي.
د راپور له مخې، “کابل چمتو دی چې د چین په پروژو کې د خوندي چاپیریال او سیمه ایز ارتباط نقطې په توګه رول ولوبوي.” دا بدلون کولی شي افغانستان د ختیځ او لویدیځې آسیا سره د نښلولو په سلسله کې په یوه مهمه اړیکه بدل کړي.
پایله
افغانستان په یوه بې ساري پړاو کې دی: د پراخې عمومي فقر تر څنګ لوړ اقتصادي وده. په لویه کچه، کابل د جغرافیایي ګټې اخیستنې په کارولو او د ایران او چین په لور د مخ اړولو له لارې په سیمه ایز اقتصادي نظم کې خپل رول بیا تعریفوي؛ یو بهیر چې کولی شي په راتلونکو کلونو کې د دې هیواد اقتصادي او سیاسي جوړښت بدل کړي.