د دید خبري اژانس: نن، د سنبلې ۱۸مه، د معاصر افغانستان یو له خورا اغیزمنو سیاسي او نظامي شخصیتونو څخه د احمد شاه مسعود د وژنې کلیزه ده. مسعود، چې د شوروي پوځ پر وړاندې د جګړې په کلونو کې او بیا د طالبانو سره په مبارزه کې مهم رول لوبولی و، په ۱۳۸۰ کال کې په یوه ځانمرګی برید کې مړ شو. د هغه وژنه نه یوازې د یو مشهور قوماندان د ژوند پای و، بلکې یوه مهمه پیښه وه چې د سپتمبر د ۱۱مې پیښو او په هیواد کې د وروستیو بدلونونو په درشل کې یې په افغانستان کې سیاسي او امنیتي پرمختګونه اغیزمن کړل. اوس، له ۲۵ کلونو وروسته، د دې پیښې د پایلو څیړل لاهم د افغانستان د معاصر تاریخ د پوهیدو لپاره ځانګړی اهمیت لري.
د ۲۰۰۱ کال د سپتمبر په ۹مه د احمد شاه مسعود وژنه د افغانستان په معاصر تاریخ کې یو له مهمو ټکو څخه دی؛ یوه پیښه چې په افغانستان کې د ځواک توازن او حتی سیمه ایز پرمختګونه یې اغیزمن کړل. د هغه د ملاتړو او پلویانو لپاره، مسعود د شوروي اشغال او بیا د طالبانو په وړاندې د مقاومت سمبول و، خو منتقدین د ۱۹۹۰ لسیزې په کورنیو جګړو کې د ښکیلو ځینو ډلو کړنو او د کابل لپاره د هغې پایلو ته هم اشاره کوي. له همدې امله، د هغه ارزونه د بشپړ ستاینې یا په بشپړ ډول انتقادي کیسو هاخوا لیدلو ته اړتیا لري.
د مسعود د وژنې اهمیت دا و چې هغه د “شمالي ټلوالې” کې ترټولو مهم سیاسي او نظامي شخصیت و او د طالبانو ضد ځواکونو ترمنځ د یووالي رامینځته کولو وړتیا یې درلوده. د سپتمبر د یوولسمې له بریدونو یوازې دوه ورځې دمخه د هغه لرې کول ډیری شنونکي دې پایلې ته ورسول چې د وژنې عاملین د راتلونکو لویو پرمختګونو دمخه د طالبانو ضد جبهه کمزورې کول غواړي.
په هرصورت، د دې عمل پایله، د هغې د پلان جوړونکو د تمې پر خلاف، د مقاومت جبهه د بشپړ سقوط لامل نه شوه. د هغه له مړینې وروسته، مسعود د افغان ټولنې د یوې مهمې برخې لپاره یو ملي سمبول شو، او شمالي ټلوالې، د نړیوال ملاتړ سره، په ۲۰۰۱ کال کې د طالبانو د حکومت په نسکوریدو کې د پام وړ رول ولوباوه.
په لنډه توګه، د احمد شاه مسعود وژنې نه یوازې یو اغیزمن شخصیت له سیاسي صحنې څخه لرې کړ، بلکې د ملي هویت، مقاومت او د افغانستان د راتلونکي په اړه یې د نویو کیسو د جوړولو لپاره لاره هواره کړه؛ هغه کیسو چې تر نن ورځې پورې په افغان سیاست او ټولنه باندې سیوری اچوي.