د دید خبري اژانس: د ملګرو ملتونو تعلیمي، علمي او کلتوري سازمان (یونیسکو) د سې شنبې په ورځ اعلان وکړ چې په افغانستان کې شاوخوا ۲.۴ میلیونه نجونې له ۲۰۲۱ کال راهیسې له ثانوي زده کړو محرومې دي، دا هغه وضعیت دی چې سازمان یې د هیواد د تعلیم بحران ژوروي او د افغانستان د کاري ځواک راتلونکې ګواښوي.
د طالبانو د واک ته د بیرته راستنیدو د پنځمې کلیزې په مناسبت، یونیسکو وویل چې افغانستان په نړۍ کې یوازینی هیواد پاتې دی چیرې چې نجونې او ښځې په رسمي ډول له ثانوي او لوړو زده کړو محرومې دي. ښځې هم له ۲۰۲۲ کال راهیسې له پوهنتونونو څخه ایستل شوې دي او د کار کولو او په عامه ژوند کې د ګډون کولو په وړتیا کې له پراخو محدودیتونو سره مخ دي.
سازمان خبرداری ورکړ چې د دې محدودیتونو پایلې ممکن د اوسني نسل څخه هاخوا دوام وکړي. یونیسکو اټکل کوي چې د ښځو په تعلیم او کارموندنې محدودیتونه کولی شي په ۲۰۶۶ کال کې په افغانستان کې د کارګرو ښځو شمیر شاوخوا ۶۰۰،۰۰۰ کم کړي، چې اټکل کیږي ۹.۶ ملیارد ډالر اقتصادي زیان به ولري. دا سازمان همدارنګه د وختي ودونو د زیاتوالي خطر په اړه خبرداری ورکوي ځکه چې نجونې د اوږدې مودې لپاره له زده کړې څخه بې برخې پاتې کیږي.
افغانستان د وړ ښځینه ښوونکو د کمښت سره هم مخ دی. یونیسکو وړاندوینه کوي چې تر ۲۰۳۰ پورې به هیواد د ۱۱۰۰۰ څخه زیاتو وړ ښځینه ښوونکو کمښت ولري.
د بیړنیو حالاتو لپاره د تعلیم لپاره د یونیسکو همغږي کوونکې، هدا جابریان وویل چې د ښوونکو یو لوی شمیر له افغانستان څخه وتلی دی، او ځینې هغه چې په هیواد کې پاتې دي تدریس یې بند کړی دی.
هغه زیاته کړه چې د هلکانو په تدریس باندې د ښځو بندیزونو د وړ ښوونکو شمیر نور هم کم کړی دی، ځینې زده کونکي بې ښوونکو پاتې شوي یا د هغو نارینه ښوونکو لخوا تدریس کیږي چې وړ ندي.
یونیسکو ټینګار کړی چې د افغانستان د تعلیم بحران د ثانوي او لوړو زده کړو څخه د نجونو ایستلو پورې محدود نه دی. د سازمان د احصایو له مخې، د لومړني ښوونځي د عمر له ۲ ملیون څخه ډیر ماشومان هم د هغو دلایلو له امله له ښوونځي څخه بهر دي چې په نجونو او ښځو باندې لګول شوي محدودیتونو سره تړاو نلري.
په ورته وخت کې، د زده کړې کیفیت هم په اندیښنه کې دی؛ په افغانستان کې د لسو کلونو څخه زیات ماشومان له ۹۰ سلنې څخه زیات ساده متن نشي لوستلی او نه پوهیږي، او په هیواد کې د سواد کچه شاوخوا ۳۷ سلنه ده.
یونیسکو وايي چې دا احصایې په افغانستان کې تعلیم ته د لاسرسي، جنسیتي مساوات او د زده کړې کیفیت کې پراخه بحران په ګوته کوي. سازمان خبرداری ورکړی چې د نجونو لپاره د تعلیمي محدودیتونو دوام به د هغو ښځو شمیر کم کړي چې ځانګړي مسلکونو ته ننوځي، په شمول د تدریس او روغتیا پاملرنې، او په پای کې به د افغانستان بشري پانګه او د اساسي خدماتو چمتو کولو وړتیا کمزورې کړي.