په افغانستان کې د پاکستان ناکامه ستراتیژي؛ ډیر ځواک، ژور واټن
د دید خبري اژانس: اسلام آباد فکر کاوه چې نوي طالبان به د دوی د نفوذ په ساحه کې پاتې شي او کولی شي د تحریک طالبان پاکستان (TTP) په کنټرول کې رول ولوبوي. په هرصورت، د ٢٠٢١ کال وروسته طالبانو د ډیر مشروعیت او خپلواکۍ غوښتنه وکړه. سرحدي شخړې، سیاسي کړکیچونه، او په ځانګړي توګه د TTP مسلې د دواړو خواوو ترمنځ اړیکې ترینګلې کړې.
په افغانستان کې د پاکستان ناکامه ستراتیژي؛ ډیر ځواک، ژور واټن
د افغانستان په وړاندې د پاکستان ستراتیژي، چې د لسیزو راهیسې د “ستراتیژیک ژوروالي” مفکورې پر بنسټ ولاړه وه، اوس له جدي تشو سره مخ ده. د اسلام آباد لخوا د افغانستان په خاوره کې د وروستیو هوایی بریدونو او په پوله کې د تاوتریخوالي د زیاتوالي وروسته، د دواړو خواوو ترمنځ د ستراتیژیک صبر د سقوط نښې څرګندې شوې دي. دا پرمختګونه په داسې وخت کې پیښیږي کله چې پاکستان په ورته وخت کې د خراسان داعش (ISKP) او تحریک طالبان پاکستان (TTP) په څیر ډلو له ګواښونو سره مبارزه کوي.
په تیرو لسیزو کې، طالبانو د پاکستان له پراخ ملاتړ څخه برخمن وو. د شوروي ضد جهاد له دورې څخه تر ۱۹۹۰ لسیزې پورې، اسلام آباد د هند په وړاندې د “ستراتیژیک ژوروالي” د رامینځته کولو لپاره له طالبانو څخه د یوې وسیلې په توګه کار واخیست. په دې شرایطو کې، د طیبه لشکر په څیر ډلو دا ممکنه وموندله چې د افغانستان – پاکستان په سرحدي سیمو کې فعالیت وکړي، او د خوست، جلال آباد او کندهار په څیر ولایتونه د روزنې او لوژستیک مرکزونه شول. د سپتمبر د یوولسمې بریدونو او د امریکا د مداخلې وروسته، طالبان له واکه لرې شول، مګر پاکستان دا ستراتیژي د حقاني شبکې په تکیه کولو او د شمالي وزیرستان قبایلي سیمو ته د خپلو مشرانو په لیږدولو سره بیا جوړه کړه. پداسې حال کې چې اسلام آباد په ښکاره ډول د ترهګرۍ پر وړاندې د امریکا د جګړې ملاتړ وکړ، په پټه یې د نیابتي شبکو ملاتړ وکړ.
په راتلونکو کلونو کې، د حقاني شبکه په افغانستان کې د هند د ګټو په وړاندې د فشار یو له اصلي وسلو څخه شوه. په ۲۰۰۸ او ۲۰۰۹ کې په کابل کې د هند په سفارت بریدونه د دې چلند مثالونه وو، چې بالاخره په افغانستان کې د هند د ډیپلوماتیک او پرمختیایي شتون د کمښت لامل شو. دې دوه ګوني سیاست پاکستان ته اجازه ورکړه چې د امریکا له ملاتړ څخه ګټه پورته کړي او د نیابتي ډلو له لارې خپل نفوذ وساتي.
په هرصورت، په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو بیرته راتګ د پاکستان د تمو خلاف و. اسلام آباد داسې انګیرله چې نوي طالبان به د خپل نفوذ په ساحه کې پاتې شي او کولی شي د تحریک طالبان پاکستان په کنټرول کې رول ولوبوي. په هرصورت، د ۲۰۲۱ کال وروسته طالبانو د ډیر مشروعیت او خپلواکۍ په لټه کې و. سرحدي شخړې، سیاسي کړکیچونه، او په ځانګړې توګه د ټي ټي پي موضوع، د دواړو خواوو ترمنځ اړیکې ترینګلې کړې. د طالبانو د داخلي شخړو او د حقاني د نفوذ د کمیدو له امله د منځګړي په توګه د حقاني شبکې د کارولو لپاره د پاکستان هڅه هم ناکامه شوه. د سراج الدین حقاني او د طالبانو د مشر هیبت الله آخوندزاده ترمنځ د نظریاتي او حکومتدارۍ مسلو په اړه درز دا رجحان لا پسې زیات کړ.
په عین حال کې، په قبایلي سیمو کې د پاکستان پخوانۍ پالیسۍ برعکس پایله ورکړه. په وزیرستان کې د بین المللي جهادي شبکو پیاوړتیا د هغو ډلو د ودې لامل شوه چې وروسته یې پخپله د پاکستان پر وړاندې اقدام وکړ. په ۲۰۰۷ کال کې د تحریک طالبان پاکستان راڅرګندېدل او د داخلي بریدونو څپې ښودلې چې د “ستراتیژیک ژوروالي” ستراتیژي په ناڅاپي قیمت راغلې ده. د ۲۰۰۰ لسیزې په نیمایي کې د پاکستان او امریکا استخباراتي همکاري، په شمول د القاعدې مشرانو پر وړاندې د سي آی اې د بې پیلوټه الوتکو بریدونه، د ګواښ د کنټرول لپاره د هڅو یوه برخه وه، مګر متقابل بې باوري – په ځانګړې توګه په ۲۰۱۱ کال کې د اسامه بن لادن له وژلو وروسته – اړیکې کمزورې کړې دي.
له ۲۰۲۱ کال وروسته، د واشنګټن او اسلام آباد د ترهګرۍ ضد همکارۍ بیا راژوندۍ شوې، په شمول، کابل کې د ایمن الظواهري پر وړاندې عملیات. په هرصورت، پاکستان اوس له دوه ګوني ګواښ سره مخ دی: له یوې خوا، افغان طالبان، چې نور د تیرو وختونو تابع نه دي، او له بلې خوا، ټي ټي پي، چې په پاکستان کې دننه بریدونه کوي. د افغانستان په خاوره کې د اسلام آباد وروستي هوایي بریدونه په طالبانو باندې د فشار راوستلو او همدارنګه متحده ایالاتو ته د پیغام لیږلو لپاره د یوې هڅې په توګه لیدل کیدی شي چې پاکستان چمتو دی چې د ګواښ په کنټرول کې ډیر فعال رول ولوبوي.
په عین حال کې، هند یو فرصت موندلی چې په افغانستان کې خپله ستراتیژي بیا تعریف کړي. تیرو تجربو ښودلې چې لږترلږه او محتاط چلند په لویه کچه تاکتیکي ګټې درلودې. نوی ډیلي اوس کولی شي د خپل ډیپلوماتیک، پراختیایي او لاسرسي شتون په پیاوړتیا سره اوږدمهاله نفوذ رامینځته کړي – د “لویدیځ ته لیدنه” پالیسۍ او د مرکزي آسیا سره د ښکیلتیا په شرایطو کې. په کابل کې د هند د استازیتوب لوړول د چلند د دې بدلون نښه ده.
په ټولیز ډول، د پاکستان د ځواک زیاتیدل نه یوازې د طالبانو سره درز ژور کړی، بلکې دا یې هم ښودلې چې دودیز “ستراتیژیک ژوروالی” ستراتیژي نور هغومره اغیزمنه نه ده لکه څنګه چې یو وخت وه. د افغانستان د معادلې راتلونکی به د سیمه ایز نفوذ سیالۍ او د اتحادونو بیا تعریف پورې اړه ولري.
ژباړه او لنډیز: سید طاهر مجاب – دید خبري اژانس
لیکوال: سریجان شارما
سرچینه: India Narrative